Burada kısaca elektrik üreticilerinin kar ve zarar fırsatları anlatılmaktadır.

SGÖF ve SMF ile elektrik satmak / almak için elektrik üretim firmasının TEİAŞ’a dengeleme birimi olarak kayıtlı olması gerekmektedir.

Saatlik fiyatlar her gün Türkiye’nin saatlik elektrik enerjisi arz ve talep dengesine göre oluşmaktadır. Sistem işletmecisi olan TEİAŞ, saat bazında üretim ve tüketim programlarını, yine saat bazında bir saatte arz açığı olması durumunda hangi fiyatla açığı kapatmak üzere üretim programlarına göre daha fazla üretebileceklerine dair (Yük Alma), arz fazlası olması durumunda ise üretmek istedikleri elektriği üretmeyip hangi fiyatla sistemden alabileceklerine dair (Yük Atma) fiyat tekliflerini almaktadır. Aynı şekilde dengeleme birimi koşullarını sağlayan bir tüketici de sisteme elektrik satabilmekte veya sistemden elektrik satın alabilmektedir (yük alma/atma).

Dolayısıyla, üreticilerin karlı bir işlem yapabilmeleri veya zarar etmemeleri için oluşabilecek arz açığı veya arz fazlası saatleri, bu saatlerde oluşacak fiyatları tahmin etmesi, bunlara göre kendilerine en uygun fiyat tekliflerini hazırlamaları ve her gün teknik kısıtlarını dikkate alarak günlük üretim programlarını ve gün öncesi planlama piyasasındaki yük alma ve atma fiyat ve koşullarını TEİAŞ’a bildirmeleri gerekmektedir. Santralin teknik kısıtları, türbinlerin yüklenme ve yük düşme eğrileri, sıfır üretimde iken tekrar yüklenmeye başlamadan önce beklemeleri gereken min. süre gibi birçok bilgiyi kapsamaktadır.

Bir üretim firması uzun, orta ve özellikle kısa (sonraki günün saatlik fiyatları) vadede oluşacak fiyatları ne kadar iyi tahmin edebilirse ve bu tahminlere dayalı olarak günlük üretim programlarını, sistemde yapacağı işlemleri ne kadar iyi belirleyebilirse, o kadar yüksek kar elde edecektir. Aynı şekilde tahminlerdeki sapmaların boyutu ve planlarının uygunluğu firmanın zarar etmesine de yol açabilecektir.

Santrallere gün öncesinde ve gün içinde sistem ve bölgesel kısıtlar sebebiyle santrallere “1” kodlu dediğimiz, “arz ve sistem güvenliği sebebiyle” verilen yük alma ve yük atma talimatları da verilmektedir. Arz güvenliği sebebiyle verilen 1 kodlu talimatlarla oluşan dengeleme maliyetleri ise sıfır bakiye düzeltme kalemi olarak bilinen maliyeti oluşturmaktadır.

1 kodlu talimat yapısının, piyasanın tasarım aşamasında dengeleme maliyetlerine ihmal edilebilecek bir maliyet oluşturması beklenmekte idi. Ancak uygulamada 1 kodlu talimatlar beklenenden çok daha büyük boyutlara ulaşmıştır. 1 kodlu talimatlar, fiyat tavan ve tabanının dışında kalabilen yüksek maliyetli tekliflerin kabulünü içermektedir. Bu şekilde oluşan maliyetler ise tüm üreticilere ürettikleri miktar oranında sıfır bakiye düzletme kalemi olarak dağıtılmaktadır.

Doğru fiyat ve yön tahmini yapmayan, gerekli ikili anlaşmalarını yapamayan, üretim programlarını ve fiyat tekliflerini optimum şekilde düzenlememiş olan bir üretici mutlaka zarar edecektir.

Dolayısıyla elektrik üreticilerinin artık  değişen piyasa kurallarının getirdiği fırsat ve riskleri iyi bilmeleri ve yönetmeleri gerekmektedir. 1 Aralık 2009’dan itibaren aylık gece gündüz ve puant bazında yürütülmekte olan uzlaştırma işlemleri, saatlik baza indirilmiştir. Böylece daha önce ay sonunda oluşan sistem dengesizlik miktarı ve fiyatı her saat için oluşmakta ve o saat sonu itibarıyla uzlaştırma işlemleri kapatılmaktadır (system clearance). Firmaların artık gün öncesinde piyasasında oluşturdukları planlarda meydana gelen sapmaları ay sonuna kadar kapatma olanağı kalmamıştır.

Kısaca santraller excel’le ve kişisel öngörülerle yapmakta oldukları tahminleri ve planları yapmaya devam ederlerse çok büyük risk alacaklardır.

1 kodlu talimatların ana kaynağı olan gün içi dengeleme işlemleri, gün öncesi piyasasından gerçek zamanlı dengeleme piyasası devreye alınmıştır. Kısaca sayısı oldukça fazla olan bazı 1 kodlu talimat zengini santralin 1 kodlu talimat keyfiyeti de azalacaktır.

Ayrıca artık belli tüketim büyüklüğüne sahip tüketiciler de aynı üreticiler gibi dengeleme piyasasına katılabileceklerdir. Örneğin, bir demir çelik fabrikası saat 17:00 – 19:00 saatleri arasında 100 MWh elektrik tüketerek 100 TL kar ediyor olsun. Bu saatlerde arz açığı varsa, bu tüketimi karşılamak için TEİAŞ bir veya birden fazla üreticiden 100 MWh elektriği 300 TL/MWh ile karşılayabiliyorsa, dönüp tüketiciden de teklif alacak ve tüketici (demir çelik fabrikası diyelim) o saatlerde üretimi durdurarak (tüketmeyerek) TEİAŞ’tan 300 TL/MWh in altında bir fiyatla tüketmeme ücreti alabilecektir. Yani tüketici tüketmeyerek örneğin 150 TL / MWh lik fiyatla tüketmeyeceği enerjinin parasını alacaktır. Kısaca, bir elektrik enerjisi miktarının üretme fiyatı ile tüketmeme fiyatı dengeleme açısından aynı anlam ve değere sahip olacaktır. Bu sistemde talep tarafı da dengelemeye katılarak sistemde etkin bir rol alacaktır.

Sonuç olarak, tahminleme ve üretim optimizasyon modelleri kullanarak her santrale özgün maksimum kar elde edilecek fiyat tekliflerini, teknik parametreleri, üretim programlarını belirlemekte ve hizmet olarak vermekteyiz.